The mill and the cross

Op het schilderij 'De kruisdraging' van Pieter Breughel de Oude staan honderden personen afgebeeld die niet schijnen te merken dat temidden van hen Jezus zijn kruis naar Golgotha draagt. Deze film geeft vele van die mensen een voorgeschiedenis. Met Rutger Hauer als Brueghel.

In 1564 schilderde Pieter Brueghel de Oude 'De kruisdraging', dat in nu in het Kunsthistorisches Museum in Wenen te bewonderen is. Het schilderij is boordevol: in een grillig landschap, dat overheerst wordt door een steile rots met daarop een molen, zijn honderden figuren afgebeeld, van allerlei rang en stand, mensen uit de tijd van Brueghel. Je moet bijna zoeken om ergens in het midden de figuur van Jezus te kunnen ontwaren, die zijn kruis draagt op weg naar Golgotha. In 1996 publiceerde de kunsthistoricus Michael Frances Gibson het boek 'The mill and the cross', waarin hij dit schilderij uitgebreid analyseert. De Poolse filmer en multimediakunstenaar Ljev Majewski baseerde hierop zijn gelijknamige film.

Majewski zoomt in op de figuren op het schilderij en brengt hen tot leven door hen een korte voorgeschiedenis te geven. Roodgeklede katholieke Spanjaarden zijn als angstaanjagende demonen op hun paarden de protestantse Vlaamse bevolking aan het opjagen. (We zijn aan de vooravond van de Tachtigjarige Oorlog.) Een arme drommel wordt geradbraakt (de botten in het lichaam gebroken en op een wiel gebonden), op een paal gezet en aan de vogels gevoerd. De kunstverzamelaar Nicolaes Jonghelinck aanschouwt geschokt de onderdrukking en krijgt uitleg van Brueghel (Rutger Hauer) terwijl de schilder door zijn eigen creatie loopt. Op de voorgrond zit een treurende Maria met de apostel Johannes en Maria Magdalena. Ook volkse taferelen krijgen een plaats: een nar voert een dwaas dansje uit, houthakkers zijn bezig in het bos, langs de kant van de weg zitten marskramers en Brueghels huis is gevuld met spelende en ravottende kinderen. Niemand lijkt zich bewust van het Bijbelse drama dat zich onder hun neus afspeelt.

Een film als deze kon alleen worden gemaakt dankzij moderne computertechnieken. Majewski filmde eerst op vele plekken in Europa en Nieuw-Zeeland landschappen, die digitaal aan elk werden gelast. De personen werden individueel of in kleine groepjes gefilmd tegen een neutrale achtergrond en later in dat landschap geplaatst. De filmmaker heeft zichzelf een goddelijke macht toebedeeld: hij kan de verschillende scènes tot stilstand brengen en uit het schilderij lichten, waar de schilder met zijn schetsboek onverstoorbaar doorheen wandelt.

Een grotere afbeelding van het schilderij vindt u op onze website.